De romantiek van het oude Holland
John Haanstra, een romantisch fijnschilder die met zijn sfeervolle stadsgezichten, vissers en winterlandschappen een bijna verdwenen wereld tot leven brengt.
Sommige schilderijen spreken je meteen aan. Je kijkt ernaar en het voelt vertrouwd, alsof je even teruggaat naar een tijd die je misschien zelf nooit hebt meegemaakt.
Dat gevoel heb ik al heel lang bij de schilderijen van John Haanstra. Zijn romantische oud-Hollandse taferelen, geschilderd in prachtige zachte kleuren en met veel gevoel voor detail, hebben mij altijd bijzonder aangesproken.
Mijn kennismaking met zijn werk gaat zelfs terug tot ver voordat ik met ArtBoutique startte. Bij een galerie in Lisse kocht ik destijds twee kleine winterlandschapjes van zijn hand. Twee schilderijtjes die mij direct aanspraken door hun sfeer, de prachtige kleuren en de verfijnde schildertechniek.
Eén daarvan, 'schaatsers op het ijs', heb ik nog altijd in mijn bezit.

John Haanstra, Schaatsers op het ijs', olieverf op paneel, 18 x 24 cm. Collectie ArtBoutique.
Toen ik jaren later vanuit mijn passie voor de schilderkunst met ArtBoutique begon, kocht ik zelf steeds meer schilderijen. Soms misschien wel iets te enthousiast. Maar op een gegeven moment moet je keuzes maken. Je kunt nu eenmaal niet alles zelf houden. Zo verkocht ik een van die twee winterlandschapjes.
Toch blijft het voor mij bijzondere schilderijen, omdat het mij herinnert aan de tijd waarin mijn belangstelling voor deze schilderkunst steeds verder groeide.
Een schilder met liefde voor het verleden
John Haanstra werd op 18 november 1945 geboren in Amsterdam. Al op jonge leeftijd wist hij dat hij kunstschilder wilde worden.
Op zijn dertiende begon hij als autodidact met tekenen en schilderen. Vanaf zijn zestiende exposeerde hij zijn werk op kunstmarkten in Amsterdam.
Later volgde hij een opleiding aan de Rijksacademie in Amsterdam, waar hij zijn schildertechniek verder ontwikkelde. Daarna deed hij veel ervaring op in Noord-Amerika.
Zijn belangstelling ging vooral uit naar de romantische Hollandse schilderkunst.
.jpeg)
'Gezellig straatje in Haarlem', olieverf op paneel, 18 x 24 cm.
Dat zie je terug in zijn prachtige voorstellingen van oude stadsstraatjes, historische havens, vissersboten en winterse landschappen. Het zijn schilderijen die herinneren aan het Holland van vroeger, toen het leven zich nog grotendeels op straat, aan de haven en langs het water afspeelde.
Straatjes waarin je zou willen wandelen
Wie naar de stadsgezichten van John Haanstra kijkt, ontdekt telkens weer iets nieuws.
Een paar mensen die elkaar ontmoeten in een oud straatje. De gevels van historische huizen, een bruggetje over het water of een doorkijkje naar een kerktoren.
Haanstra schilderde onder andere herkenbare plekken in Haarlem, Delft en Amersfoort.
Neem bijvoorbeeld zijn schilderij van de beroemde Koppelpoort in Amersfoort. De historische stadspoort vormt het decor voor een levendig tafereel met figuren in kleding van vroeger.
Of zijn sfeervolle stadsgezicht op het Spaarne in Haarlem, waar de oude bebouwing en het water samen een prachtig Hollands beeld vormen.

'Stadsgezicht op het Spaarne', olieverf op paneel, 60 x 90 cm.
Wat mij in deze schilderijen vooral aanspreekt, is de manier waarop Haanstra zijn kleuren gebruikte. Geen harde contrasten of uitbundige kleuren, maar een zachte, warme sfeer die zo goed past bij de romantiek van het onderwerp.
Het zijn schilderijen waar je elke dag naar kunt blijven kijken.
Even binnenstappen in het verleden
Wat mij al mijn hele leven fascineert aan dit soort schilderijen, is het verlangen om even onderdeel te zijn van het tafereel.
Wanneer ik naar zo'n oud Hollands straatje kijk, met mensen die hun dagelijkse bezigheden hebben, zou ik er het liefst even binnenstappen. Gewoon om te ervaren hoe het leven toen was.
Hoe klonk het op straat? Hoe rook het in die oude huizen? Waarover spraken de mensen met elkaar? En hoe zou het zijn geweest om in zo'n tijd te leven, zonder alle vanzelfsprekendheden van tegenwoordig?
Hetzelfde gevoel heb ik bij die prachtige winterlandschappen, met schaatsers op het ijs, of bij de bomschuiten op het strand waar vissers druk aan het werk zijn.

'Markt in Zierikzee', olieverf op paneel, 18 x 24 cm.
Natuurlijk weet ik dat het leven vroeger niet altijd zo romantisch was als deze schilderijen ons laten geloven. Er werd hard gewerkt en het bestaan was voor veel mensen bepaald niet eenvoudig.
Maar juist dat maakt mij nieuwsgierig.
Even terug in de tijd, al is het maar in gedachten.
En dat is voor mij misschien wel het mooiste wat een schilderij kan doen. Niet alleen iets laten zien, maar je fantasie prikkelen en je meenemen naar een andere wereld.
Het leven aan de Hollandse kust
Een ander geliefd onderwerp van John Haanstra was het vissersleven aan de Noordzeekust.
Vooral de stranden van Scheveningen en Katwijk, zoals die er rond 1900 uitzagen, boden hem volop inspiratie.
In die tijd lagen de grote bomschuiten nog op het strand. Paarden hielpen bij het verplaatsen van de zware vissersschepen en overal waren vissers bezig met hun dagelijkse werkzaamheden.
Haanstra wist die bedrijvigheid op een bijzonder sfeervolle manier vast te leggen.
In zijn schilderijen zie je de schepen op het zand, vissers die zich verzamelen en paarden die geduldig hun werk doen.

'Bomschuiten en visserslui in Scheveningen', olieverf op doek, 50 x 70 cm.
Juist die combinatie van mensen, schepen en het Hollandse kustlandschap maakt zijn strandgezichten zo aantrekkelijk.
Voor wie, zoals ik, van de geschiedenis van onze kust houdt, zijn het prachtige herinneringen aan een tijd die voorgoed verdwenen is.
De bijzondere charme van zijn winterlandschappen
Toch hebben de winterlandschappen van Haanstra voor mij iets extra's.
Misschien komt dat door die twee kleine schilderijtjes die ik ooit in Lisse kocht.
De oude Hollandse winters lenen zich natuurlijk prachtig voor romantische schilderkunst. Bevroren grachten, schaatsers op het ijs en kleine figuren die zich door het winterse landschap bewegen. Haanstra wist daar met zijn fijne penseelvoering en subtiele kleuren een heel eigen sfeer aan te geven.

'Winters stadsgezicht', olieverf op paneel, 20 x 25 cm..
Het zijn geen schilderijen die indruk proberen te maken door hun formaat of uitbundigheid. Juist de eenvoud en de zorg waarmee alles is geschilderd, maken ze zo bijzonder.
Je zou bijna wensen dat je zelf even dat winterse tafereel kon binnenwandelen.
Een andere weg als kunstenaar
Wat ik persoonlijk jammer vind, is dat John Haanstra op een gegeven moment een heel andere richting in zijn schilderkunst is ingeslagen.
Naar mijn herinnering moet dat inmiddels ongeveer vijfentwintig jaar geleden zijn.
Na zijn romantische periode begon hij te experimenteren met het kubisme. In deze schilderijen verwerkte hij figuratieve elementen, waaronder clowns. Later ontwikkelde zijn werk zich verder in een surrealistische richting, met onder andere onderwerpen uit de Griekse mythologie.
Een opmerkelijke verandering ten opzichte van de vertrouwde Hollandse stadsgezichten en winterlandschappen waarmee ik hem had leren kennen.
Natuurlijk is het begrijpelijk dat een kunstenaar zich gedurende zijn leven blijft ontwikkelen. Nieuwe ideeën, andere technieken en veranderende interesses kunnen tot heel ander werk leiden.
Maar smaken verschillen nu eenmaal.
Zelf blijf ik een grote bewonderaar van zijn vroegere schilderijen. Vooral de verfijnde details, de prachtige kleuren en de romantische sfeer vind ik bijzonder.

'Visserslui op het strand', olieverf op paneel, 30 x 40 cm.
Daarmee heeft hij voor mij iets weten vast te leggen wat in de moderne schilderkunst niet altijd meer vanzelfsprekend is: de schoonheid van een herkenbaar tafereel, geschilderd met geduld, vakmanschap en gevoel.
Een stukje Hollandse nostalgie bij ArtBoutique
In de loop der jaren hebben we bij ArtBoutique een mooie verzameling schilderijen van John Haanstra bijeengebracht.
Van kleine, intieme stads- en wintergezichten tot grotere schilderijen met historische havens, bomschuiten en vissers op het strand. Stuk voor stuk werken uit de romantische periode.
Het mooie van deze schilderijen is dat ze niet alleen een stukje geschiedenis laten zien, maar ook herinneringen en gevoelens oproepen. Aan oude straatjes, aan het vissersleven langs onze kust en aan winters waarin er nog volop op natuurijs werd geschaatst.

'Stadsgezicht met figuren', olieverf op paneel, 20 x 25 cm.
En misschien is dat wel de grootste verdienste van John Haanstra als romantisch fijnschilder.
Hij schilderde niet alleen hoe het Holland van vroeger er uit zag, maar wist ook de sfeer ervan vast te leggen. Een sfeer die gelukkig in zijn schilderijen bewaard is gebleven.
Bij ArtBoutique in Noordwijk zijn verschillende originele schilderijen van John Haanstra te bewonderen en te koop.
Uit de collectie van galerie ArtBoutique – www.johnhaanstra.nl
Door Peter Zuidhoek, galeriehouder