Een verdwenen stukje Noordwijk in kleur

De bloemenkar in 'De Buurt'

Wie vandaag aan het begin van de Hoofdstraat staat, vlak bij het huidige Palaceplein, moet behoorlijk wat verbeeldingskracht gebruiken om het Noordwijk aan Zee van rond 1900 voor zich te zien. Toch lag hier een van de levendigste stukjes van het oude zeedorp. Noordwijkers spraken over De Buurt. Aan de zeekant lag het Calisplein, bij de kop van de Hoofdstraat. Hier kwamen wonen, werken, winkelen en het langzaam opkomende badtoerisme letterlijk bij elkaar.

Het is juist dit kleine gebied waarop we in dit verhaal inzoomen. Niet de hele Hoofdstraat, die verdient met andere schilderijen van Rob van Assen eigen verhalen, maar De Buurt, de kop van de Hoofdstraat en het Calisplein.

Rob van Assen (1944–2022) bracht die verdwenen wereld terug in zijn schilderij De bloemenkar in ‘De Buurt’ rond 1900. Als uitgangspunt gebruikte hij een oude zwart-witfoto. Van Assen was echter geen schilder die gedachteloos een foto in kleur overschilderde. Hij wilde weten wat hij zag. Wie woonden er? Welke winkel zat daar? Waar liep dat poortje heen? Zulke vragen konden hem tijdens het schilderen volledig in beslag nemen.

Rob van Assen, De bloemenkar in ‘De Buurt’ rond 1900. Collectie ArtBoutique.

Midden in het dagelijks leven

Midden in het schilderij staat de houten bloemenkar op grote spaakwielen. Op de oude foto vormen de planten vooral een donkere massa; bij Van Assen komen ze opnieuw tot leven in rood, roze, wit, geel en groen. De bloemen trekken het oog naar het midden van de voorstelling, maar minstens zo interessant zijn de mensen eromheen.

Dat bloemenventers werkelijk tot het Noordwijkse straatbeeld behoorden, wordt ondersteund door het beeldarchief van Platform Cultureel Erfgoed Noordwijk, waarin een ‘Bloemenventer, Hoofdstraat’ is opgenomen. Ook Genootschap Oud Noordwijk beschrijft De Buurt als een plaats waar het sociale leven zich voor een belangrijk deel vóór de huizen afspeelde. Er stonden bankjes en mensen kwamen bij elkaar om te ‘buurten’.

De overgeleverde beschrijving bij de bloemenkarfoto noemt verschillende mensen bij naam: Jaan Bedijn, bijgenaamd ‘Lange Leentje’, de zussen Krijntje en Dirkje Hazenoot en Jaan Waasdorp-Meeuwenoord, bekend als ‘Jaan Leis’. Rechts worden Kees van Rooyen en mevrouw Van Kan genoemd. Zij was de moeder van Jan van Kan sr., de bekende hoefsmid en moedige bootsman van de Noordwijkse reddingmaatschappij. Zijn smederij lag om de hoek.

De historische foto waarop Rob van Assen zijn tafereel baseerde.
De bloemenkar en de omstanders vormden het uitgangspunt voor zijn schilderij.

De Buurt en het Calisplein

De oude Voorweg werd in 1897 officieel Hoofdstraat genoemd. De bestrating was al in 1880 aangebracht. De naam De Buurt bleef in het dagelijks taalgebruik echter veelzeggend: dit was niet alleen een verkeersroute, maar een woon- en leefomgeving waarin mensen elkaar voortdurend tegenkwamen.

Aan de zeekant kwam de Hoofdstraat uit bij het Calisplein, het huidige Palaceplein. Oude prentbriefkaarten benoemen deze plek letterlijk als ‘Het Calisplein. Kop van de Hoofdstraat’. Een andere historische opname noemt ‘Op het Calisplein, De kop van de Hoofdstraat’. Daarmee kunnen we het gebied rond Robs schilderij vrij precies in het oude Noordwijkse straatbeeld plaatsen.

De kop van de Hoofdstraat bij het Calisplein in een latere fase. Het torentje vormt een herkenbaar oriëntatiepunt in het oude zeedorp.

Het Calisplein was bovendien een schakel tussen het oude dorp en de zich ontwikkelende badplaats. Vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw kwamen steeds meer badgasten naar Noordwijk. Hotels, winkels en voorzieningen voor bezoekers verschenen naast het bestaande dorpsleven. Juist hier, aan de kop van de Hoofdstraat, waren die twee werelden dicht bij elkaar te zien.

De kop van de Hoofdstraat in een latere fase, met de bebouwing bij de N.H.-kapel. Dit beeld laat goed zien hoe het gebied rond het Calisplein zich tot winkelgebied ontwikkelde.

Deze opname is juist waardevol omdat zij de verandering van dezelfde kleine omgeving zichtbaar maakt. We moeten daarbij niet te snel concluderen dat een later winkelpand exact op de plaats van Piet Vinks bazar stond. De bronnen bevestigen wel dat Vinks bazar aan het Calisplein, aan de kop van de Hoofdstraat, lag.

Piet Vink: zichtbaar in het straatbeeld

Een van de mooiste aanknopingspunten is de bazar van Piet Vink. Een historische prentbriefkaart die online is gevonden, wordt expliciet omschreven als ‘De bazar van Piet Vink aan het Calisplein (kop van de Hoofdstraat), rond 1900’. Op de gevel staat groot BAZAR, met daaronder ‘STRAND en BAD ARTIKELEN’. Alleen al die woorden vertellen hoe het oude vissersdorp en de nieuwe badplaats elkaar hier raakten.

Op onderstaande foto is de naam P. VINK duidelijk op de winkelpui te lezen. Voor de deur staan fietsen; in de etalage liggen goederen uitgestald. Het is een klein maar tastbaar bewijs van de commerciële bedrijvigheid aan dit begin van de Hoofdstraat.

P. Vink aan het begin van de Hoofdstraat.

Bij de bestaande beschrijving van het schilderij op onze website wordt Piet Vink in verband gebracht met strand- en badartikelen, ansichtkaarten en de verhuur van badkoetsen. De aanwezigheid van de bazar en de verkoop van strand- en badartikelen is door de historische opname goed te onderbouwen.

Helemaal links staat Piet Vink voor zijn winkel. 

Een dorp op een kantelpunt

Het bijzondere aan het tafereel is dat het rond 1900 precies op een kantelpunt ligt. Het oude Noordwijk aan Zee was sterk gevormd door visserij en aanverwante ambachten. Tegelijkertijd was de badplaats al in ontwikkeling. Het georganiseerde badbedrijf kwam vanaf 1866 op gang en in de daaropvolgende decennia werden bereikbaarheid en voorzieningen verbeterd.

Dat veranderde ook het uiterlijk van de omgeving van het Calisplein en de Hoofdstraat. Winkels kregen duidelijker etalages en reclame, bezoekers liepen tussen de bewoners en artikelen voor het strand en badleven verschenen in de verkoop. Toch bleef de schaal nog dorps. Op oude foto's staan mensen midden op straat, fietsen tegen gevels en kinderen voor winkels. Het verkeer was beperkt genoeg om de straat ook als verblijfsruimte te gebruiken.

Juist daarom past de bloemenkar hier zo goed. Hij vertegenwoordigt het alledaagse leven dat vaak uit de geschiedschrijving verdwijnt. Geen officiële gebeurtenis, maar een verkoper die zijn kar stilzet en buurtbewoners die eromheen samenkomen.

Rond 1900 was de straat geplaveid met zogenoemde kinderhoofdjes.

Rob van Assen keek verder dan de foto

Voor Rob van Assen vormden oude foto's en ansichtkaarten een toegang tot het Noordwijk dat hij wilde schilderen. Zijn passie zat niet alleen in de technische uitvoering. Hij kon zich eindeloos verdiepen in het onderwerp en wilde begrijpen wat hij op een oude opname aantrof.

Dat betekent niet dat zijn schilderijen fotografische reconstructies zijn. Als kunstenaar maakte hij compositiekeuzes en gaf hij een zwart-witwereld opnieuw kleur. Juist daarin lag zijn kracht. De foto bewaart het moment; Van Assen maakte het voor de hedendaagse kijker opnieuw voorstelbaar.

Vergelijk de oorspronkelijke bloemenkarfoto met het schilderij. De dakpannen krijgen hun roodbruine tinten, deuren en kozijnen worden groen, kledingstukken worden afzonderlijke kleuren en de bloemen worden weer bloemen in plaats van grijze vormen. Tegelijkertijd blijft het straatbeeld herkenbaar als het oude Noordwijk.

Rob wist wat hij schilderde, of wilde het weten. Die nieuwsgierigheid maakte zijn serie over Oud Noordwijk en Omstreken meer dan nostalgie alleen. Zijn schilderijen nodigen uit om achter het beeld te zoeken naar de echte plek en de echte mensen.

Rob van Assen in zijn atelier met het boek van fotograaf Jacob Braakman op de ezel.

Even terug naar het Calisplein en De Buurt

Wie nu vanaf het Palaceplein de Hoofdstraat inkijkt, ziet een andere wereld. Toch ligt onder die moderne winkelstraat hetzelfde stratenpatroon en dezelfde geschiedenis.

Rond 1900 stond hier de bloemenkar. Mensen uit De Buurt kwamen kijken en praten. Even verderop verkocht Piet Vink strand- en badartikelen aan een publiek dat mede dankzij het opkomende toerisme veranderde. Achter de gevels lagen woningen, werkplaatsen en kleine winkels. En boven dat alles stond het herkenbare torentje dat op zoveel oude Noordwijkse foto's terugkeert.

Er hoeft op zo'n schilderij niets groots te gebeuren om geschiedenis te vertellen. Juist een gewone dag laat zien hoe mensen werkelijk leefden.

Rob van Assen gaf zo'n gewone dag opnieuw kleur. En daarmee gaf hij ons iets terug wat geen moderne foto meer kan vastleggen: het gevoel van De Buurt, aan de kop van de Hoofdstraat, toen het Calisplein nog het Calisplein was.

Van geschiedenis naar een hedendaags interieur

Een schilderij als dit is meer dan een historische afbeelding. Ingelijst en aan de wand wordt het ook een dagelijks venster op het oude Noordwijk. Daarom sluiten we dit verhaal af met een interieurimpressie van het schilderij. Niet als historische bron, maar om te laten zien hoe Rob van Assens minutieus geschilderde ‘De Buurt’ ook ruim een eeuw later een plek in een hedendaags interieur kan krijgen.

Interieurimpressie van het ingelijste schilderij De bloemenkar in ‘De Buurt’ rond 1900

Uit de collectie van galerie ArtBoutique – www.oudnoordwijk.nl

September 2026, Peter Zuidhoek, galerie ArtBoutique

Bronnen en beeldverantwoording

- Genootschap Oud Noordwijk – De Blauwdotter – Historische beschrijvingen van De Buurt, het straatleven en de ontwikkeling van Noordwijk aan Zee.

- Michel van Dam, ‘Noordwijk aan Zee bestaat niet meer’, Bulletin KNOB 120 (2021) – Bouwhistorische ontwikkeling van Noordwijk aan Zee, waaronder Voorweg/Hoofdstraat, bestrating en groei van de badplaats.

- Platform Cultureel Erfgoed Noordwijk – beeldarchief Oude Zeedorp en Oude ambachten – Beelden en beschrijvingen van onder meer de bazar van Piet Vink, de kop van de Hoofdstraat en de bloemenventer in de Hoofdstraat.

- Geneanet – prentbriefkaart ‘Het Calisplein. Kop van de Hoofdstraat’ – Historische situering van het Calisplein en de kop van de Hoofdstraat; online gepubliceerd onder CC-BY-NC-SA 2.0.

- Geneanet – ‘De bazar van Piet Vink aan het Calisplein (kop van de Hoofdstraat), rond 1900’ – Ondersteunt de ligging van de bazar en de zichtbare aanduiding ‘Strand en Bad Artikelen’; online gepubliceerd onder CC-BY-NC-SA 2.0.

- Noordwijk in oude ansichten – afbeeldingen J. Braakman e.a.; tekstbijdragen M.A.M. van der Voort-Ruygrok.